Өчигдөр Төрийн ордонд болсон Нийслэл Улаанбаатар хотын хөгжлийн асуудал эрхэлсэн Түр хорооны хуралдааны үеэр Нийслэлийн Зам, тээврийн асуудал хариуцсан төслүүдийн удирдагч Б.Одсүрэн хот хөдөөгийн хөгжлийн тэнцвэрийг хангах, төвлөрлийг сааруулах чиглэлээр авч хэрэгжүүлэх төлөвлөгөөг танилцуулсан юм.
Монгол Улс даяар явагдаж буй дотоодын шилжилт хөдөлгөөний өнөөгийн байдлаас харахад 2040 он гэхэд улсын хэмжээнд дөрвөн хот л үлдэхээр дүр зураг харагдаж байгаа. Улаанбаатар хотод 2020 онд 31,708 иргэн албан ёсоор шилжиж ирсэн бөгөөд нийслэлийн хүн амын цэвэр өсөлт 40 мянгыг нэмэхээр Улаанбаатар хотын иргэдийн тоо нэг жилийн хугацаанд 80 мянга гаруйгаар нэмэгдэж байна. Энэ тоонд нийслэлд түр оршин суугчдыг оруулаагүй. Тэгэхээр ойрын 10 жилдээ Улаанбаатар хотын хүн амын тоо 2.5 саяд хүрэх тооцоолол гарч байна.
Улсын хэмжээний их дээд сургуулиудын 96 хувь, худалдаа, үйлчилгээний 81 хувь, бүртгэлтэй аж ахуйн нэгжийн 75 хувь, ДНБ-ий 66 хувь, хэвтэж эмчлүүлсэн иргэдийн 56 хувь Улаанбаатарт ногдож байна. Хөдөө орон нутгаас шилжих ирж буй иргэдийн үндсэн зорилго нь ажилтай болох, орлогоо нэмэгдүүлэх, дээд боловсрол эзэмших. Хот доторх төвлөрлийн тухайд зөвхөн Их тойрууд 355 мянган ажлын байр байршиж байна. Энэ нь хэт төвлөрлийг бий болгоод байна.
Замын түгжрэлийн тухайд авто замын сүлжээ 19 хувиар нэмэгдсэн бол автомашины тоо гурав дахин өссөн нөхцөл байдалтай байгаа. Ирэх гурван жилийн хугацаанд жил тутамд машины тоо 80 мянгаар өснө гэж тооцвол Улаанбаатар хотод зорчиж буй тээврийн хэрэгслийн тоо 700 мянгаас нэг саяд хүрэх динамик тооцоо гарсан. Түгжрэлийн өртгийг тооцож үзэхэд, 2020 оны байдлаар 2.7 их наяд төгрөг буюу нэг тэрбум орчим ам.долларыг шууд болон шууд бусаар бид түгжрэлд зарцуулсан байдаг. Энэ байдлаар, юу ч хийхгүйгээр, ямар ч арга хэмжээ авахгүйгээр үргэлжлэх юм бол бид таван жилийн дараа 8.5 тэрбум ам.долларыг түгжрэлд зарцуулна гэсэн харамсалтай тооцоо гарсан. Хоёр хоногийн өмнө ЖАЙКА-аас энэ байдал үргэлжилбэл хоёр жилийн дараа Улаанбаатар хотын авто замын хөдөлгөөн тэг зогсолтод хүрнэ гэж тооцсоноо танилцуулсан.
Хот, хөдөөгийн тэнцвэрийг хангах, түгжрэлийг бууруулах хүрээнд гурван үндсэн зорилго, 27 зорилт, 149 арга хэмжээг төлөвлөсөн. Хот хөдөөгийн тэнцвэрийг хангах бодлогын хүрээнд бүсчилсэн хөгжлийн бодлогыг нэгтгэж, уялдаа холбоог хангах шаардлагатай. Бүсчилсэн хөгжлийн бодлогын хүрээнд хөдөө орон нутагт хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлж, дэд бүтцийг сайжруулах, ажлын байр нэмэгдүүлж, жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхэлбэл хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлдэг болох гэхчлэн хийж хэрэгжүүлэх ажил их байгаа. Орон нутагт тогтвор суурьшилтай ажиллаж буй үйлдвэрлэл эрхлэгчдийг хөнгөлөлттэй зээлд хамруулах, аймаг болон сумдад үйл ажиллагаа явуулбал 50-90 хувийн татварын хөнгөлөлт үзүүлэх зэрэг төлөвлөгөө боловсруулсан.
Улаанбаатар хотын төвлөрлийг сааруулах хүрээнд дагуул хот, дэд төвүүдийг байгуулах, тэдгээрт ажиллаж амьдрахад давуу байдал бий болгох, ипотекийн бага хувьтай зээлийг илүү олгох гэхчлэн бүлэг арга хэмжээ авах шаардлагатай байгаа.
Улаанбаатар хотын авто замын сүлжээнд 194 км гол гудамж зам байдаг. Үүнийг гурван жилийн хугацаанд 60 км-ээр нэмэгдүүлэхээр төлөвлөсөн. Ингэснээр авто замын түгжрэлийг 15-20 хувь, замын нэвтрүүлэх чадварыг 35 хувиар нэмэгдүүлнэ гэсэн тооцоо судалгаа гарсан. Нийтийн тээвэрт цогц шинэчлэл хийж, их багтаамжит тээврийн хэрэгслийн эхний шугамыг гурван жилдээ багтаан ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн. Үүний үр дүнд нийтийн тээврээр үйлчлүүлэгчдийн тоог 25 хувиар нэмэгдүүлж, авто замын түгжрэлийг 15-20 хувиар бууруулах боломж бүрдэх юм. Тээврийн хэрэгсэлтэй холбоотой зохицуулалтуудыг яаралтай хийх шаардлагатай байна. Тээврийн хэрэгслийн квот тогтоох, татварын бодлогын арга хэмжээ авахаар төлөвлөж байгаа гэсэн мэдээллийг өглөө.
Нийслэл Улаанбаатар хотын хөгжлийн асуудал эрхэлсэн Түр хорооны гишүүдийн зүгээс дээрх мэдээллийг сонссоны дараа иргэд түгжрэл, төвлөрлийг бууруулъя гэсэн хэр нь хийж хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээг огт дэмжихгүй гэж байгаа нь асуудал үүсгэж байгааг онцолсон юм. Тиймээс иргэддээ мэдээлэл өгч, хамтран ажиллах шаардлагатай байгааг хэлж байлаа. Хэрэвзээ иргэд хийж хэрэгжүүлэх ажлыг дэмжихгүй бол асуудал шийдэгдэхгүй гэдгийг УИХ-ын зарим гишүүн онцолсон юм.
Урлагийнхан дундаа хөгжмийн зохиолч Б.Чинбат хамгын үлгэр жишээ татвар төлөгч
Урлагийнхан шинэ жилээр хамгийн их орлого олдог ч 2 хүн тутмын нэг нь л татвар төлдөг
2020 оноос эхлээд 50 сая төгрөгөөс доош орлоготой иргэдээс 1%-ийн татвар авдаг болох татварын хууль хэрэгжиж эхэлсэн. Тэгвэл 12-р сар урлаг, соёлынхоны хувьд хамгийн их орлого олдог сар. Тэд жилийн хамгийн их орлогыг энэ сард шинэ жилийн баярын арга хэмжээнүүдэд оролцсоноор олдог.
Судалгаагаар олны танил рок попынхон энэ сард багадаа 50 сая төгрөгийн орлоготой байдаг. Харин залуу уран бүтээлчдийн шинэ жилийн тоглолтын дундаж ханш 1,5-3 сая төгрөг байна. Харин хөтлөгч 3-5 сая төгрөгийн ханштай байна.
Олны танил дуучдын уран бүтээлийн ханшийн мэдээллийг хүргэж байна.
.
.
Б.Мөнхбат: Орлогоо нуун дарагдуулбал 30%-ийн торгууль ногдуулдаг
Хоёр уран бүтээлч тутмын нэг татвар төлдөггүй гэсэн судалгаа гарчээ. Жишээ нь Хан-Уул дүүргийн уран бүтээлчдийн 57% нь ХХОАТ төлдөг. Үлдсэн 43% төлдөггүй. Тэд 50 саяас доош орлогынхоо 1 хувиар хувь хүний орлогын албан татвар төлөх ёстой. Гэвч ихэнх нь татвараа үнэн зөвөөр мэдүүлдэггүй. Хэрвээ орлогоо нуун дарагдуулсан тохиолдол 30 хувийн торгууль ноогдуулдаг.
Өнөөдрийн байдлаар ХУД-т ₮7,7 тэрбумын ХХОАТ төвлөрчээ
ХУД-т татвар төлдөг 129,000 иргэн байдаг. Үүнээс 81,000 хүн ХХОАТ төлөх ёстой. Тэдний 11,000 буюу 13% цалингаас бусад орлоготой (үүнд урлаг соёлынхон багтана) бол үлдсэн 70,000 буюу 87% нь цалингийн орлогоос ХХОАТ төлдөг.
Татварын дүнг харвал ХХОАТ төлдөг хувиараа ажил эрхэлдэг 11,000 хүнээс
- – 2019 онд 1152 хүн буюу 10,5 хувь нь 7 тэрбум төгрөгийн татвар төлсөн
- – 2020 онд 2163 хүн буюу 20 хувь 21,3 тэрбум төгрөгийн татвар төлсөн бол
- – 2021 онд урьдчилсан байдлаар 7,7 тэрбум төгрөг төлсөн гэсэн дүн мэдээлэлтэй байна.
ХУД-ийн Татварын хэлтсийн хувь хүний татварын тасгийн дарга Б.Мөнхбат:
Тайлангаа өгдөг урлаг соёлын одод бол цөөхөн. Гэхдээ бас бүгд өгдөггүй гэсэн үг биш юм. Жишээ нь хөтлөгч Д.Одзаяа, жүжигчид сайн тайлангаа өгдөг. Сүүлийн үеийн залуу дуучид ирж маш сайн тайлан өгч, татварын харилцаанд ордог. Энэ нь хамтарч ажиллаж байгаа байгууллагууд хасагдах зардлаа тайлагнахын тулд заавал НӨАТ-ын баримтыг урлагийнханаас авах шаардлага бий болдогтой холбоотой. Ингэснээр тэдний орлого ил болдог. Тайлангаа хоцроосон тохиолдолд 150 нэгжээр торгох хуулийн зохицуулалттай. Харин олсон орлогоо тайлагнаагүй хувь хүнд шлгалт явуулж, хэрвээ орлогоо нуун дарагдуулсан тохиолдолд олсон орлогынхон 30 хувиар торгодог. Жишээ нь 100 сая төгрөгийн орлого олж нуун дарагдуулсан бол 30 сая төгрөгөөр торгуулна гэсэн үг юм.
Хөгжмийн зохиолч Б.Чинбат үлгэр жишээ татвар төлөгч
Хөгжмийн зохиолч Б.Чинбат: Миний хувьд урлагийн салбарт хөл тавьснаасаа эхлэн тайлангаа тогтмол өгч, татвараа төлж байна. Монгол Улсын иргэн бүр татвараа төлөх ёстой. Бидний төлсөн татвараар эмнэлэг, цагдаа, онцгой байдлын ажил урагшилдаг. Тийм учраас бид татвараа цаг тухай бүрт нь төлөх ёстой.
