Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх 12 дугаар сард ОХУ-д айлчлахаар төлөвлөж байгаа талаар Гадаад харилцааны сайд Батцэцэг мэдээллээ. Айлчлалаар үеэр төмөр замын асуудал түлхүү хөндөгдөх бололтой.
Харин Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ ирэх оны хоёрдугаар сард БНХАУ-д айлчилж, “Бээжин 2022” өвлийн олимпын нээлтэд оролцох юм.
С.Энхболд: Эрүүл мэндийн салбарын нийт ажилчдын цалинг нэмнэ
Эрүүл мэндийн сайд С.Энхболдтой ярилцлаа.
– 2022 оны төсөвт Эрүүл мэндийн салбарын ажилчдын цалинг нэмэхгүй юм уу?
Цалинг нэмнэ. Харин яаж хэрхэн нэмэгдүүлэх вэ гэдэг тооцоо судалгааг Эрүүл мэндийн яамны зүгээс маш олон янзаар хийсэн. Эдгээрээсээ хамгийн зөв, эрүүл мэндийн ажилчиддаа ашигтай байх хувилбараар нь нэмэх тал дээр салбарын үйлдвэрчний эвлэлийн байгууллага, сангийн яам зэрэгтэй зөвшилцөөд явж байна. Яг одоо УИХ-аар хэлэлцэж байгаа төсөвт ч тусгуулан ажиллаж байна.
-Цалинг 2 дахин нэмэгдүүлэх шаардлагаа Эрүүл мэндийн салбарын үйлдвэрчний эвлэл тавьсан. Тэдний шаардлагыг биелүүлнэ гэсэн үг үү?
Цалинг нэмнэ. Гэхдээ хэдэн хувь нэмэх үү гэдгийг тооцоо судалгаа, төсвийн чадамж, улсын мөнгө санхүүгийн байдал зэргээс хамаараад байгаа юм. Эхний ээлжинд 20 хувь нэмэгдүүлэх боломжтой гэдэг судалгааг бид гаргаад байна. Ингэхэд 145 орчим тэрбум төгрөгийг төсөвт нэмж суулгах ёстой. Энэхүү тооцооллоо хийгээд холбогдох газруудтай зөвшилцөөд төсвийн төсөлд тусгуулсан байгаа.
-Цалинг 20 хувь нэмэхэд эмч, сувилагч нарын цалинг хэр хэмжээнд дээшлэх юм вэ. Өнөөдөр тэд ер нь хэдийг авдаг юм?
Эрүүл мэндийн салбарт төр, хувийн хэвшилд 56 мянган хүн ажиллаж байна. Тэдний 30 гаруй мянга нь улсаас цалинждаг. Хамгийн бага цалинтай буюу ТҮЭМ-1 шатлалаар цалингаа авдаг эмнэлгийн шил угаагч нарын хувьд 547,509 төгрөгийн цалин авч байна. 20 хувь нэмэгдүүлэхэд 657,010 төгрөгийн цалин авах нь. Нэмэгдэл цалин урамшуулалтайгаа 919,940төг болохнээ. Эрчимт, мэс заслын эмч нар одоо 885,763 төг авч байгаа бол 20 хувь нэмбэл 1,062,915төг болно. Нэмэгдэл цалин урамшуулалтайгаа дунджаар 1,658,147 төгрөг хамгийн багадаа цалин авах болно. Гэхдээ энэ бол бүх хүмүүсийн цалинг тэгшээр 20 хувь нэмэгдүүлэх хувилбар юм.
Гэвч цаашид бүх хүнд адил хэмжээгээр цалинг өсгөөд явах нь зөвүү гэдгийг бид ярилцаж байна. Миний хувьд сайд болсон цагаасаа хойш хэлж байгаа нэг зүйл бол салбарынхаа цалингийн доод босгыг тогтоож өгье. Тухайлбал шил угаагч гэхэд эмнэлгийн даргаас хамааран 5 өөр шатлалаар цалинжиж байгааг болиулья. Бүтээмжинд суурилсан цалинтай, хөдөлмөрөө шударгаар үнэлүүлдэг тогтолцоог бий болгоё. Эмнэлгүүд чадвартай мэргэжилтэнгээ дээшээ хэдэн ч төгрөгийн цалин авч болдог алхамыг бий болгоё гэж зорьж буй.
-Цалингийн доод шатлалтыг тогтооно гэсэн чинь юу гэсэн үг вэ?
Өнөөдөр Эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж буй эмч, сувилагч, асрагч, мэргэжлийн бусад ажилчид маань ТҮЭМ-ээр шатлагдаж цалинждаг. ТҮЭМ-ийн шатлал нь үндсэн 9 шатлалтай. Шатлал бүртээ 5 дэд хэсгүүдээр ялгагддаг. Аль шатлалаар цалинжуулах нь эмнэлгийн удирдлагын асуудал байдаг. Өөрөөр хэлбэл эрүүл мэндийн салбарынхан 45 шатлалд хуваагдан цалинжиж байна. Иймээс нэн тэргүүнд энэ олон шатлалыг арилгаж 9н л шатлалтай болгоё.
Ингэж шатлалыг цөөрүүлэхийн зэрэгцээ шатлал бүрийн хамгийн өндөр хэсгүүдийг салбарынхаа хамгийн доод цалингийн жишиг болгон тогтоож өгье гэдэг тооцооллыг гаргасан юм. Ингэвэл эмнэлэг ажилчиддаа сайн цалин өгөх боломж нь бүрдээд явна гэсэн үг. Энэ нь цаашдаа бидний эхлүүлээд байгаа эмнэлгүүд гүйцэтгэлээрээ санхүүждэг болсон тогтолцоотой уялдсан, манай салбарт маш их хэрэгтэй зохицуулалт болно гэж харж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл сайн ажилтангууд хөдөлмөрөө шударгаар үнэлүүлдэг тогтолцоог бий болгохыг зорьж байна. Энэ тохиолдолд бидэнд 173 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт хэрэг болно гэж тооцоолсон.
-Тэгэхээр 2022 оны төсөвт цалинг нэмэгдүүлэх нь УИХ-ын асуудал болж байх шиг байна. Харин хэрхэн нэмэгдүүлэх боломжтой гэдэг тооцооллоо салбарын сайдын хувьд гаргачихжээ гэж харж болох уу?
Яг тийм. Цалингийн доод шатлалыг тогтоох, босго цалинтай болгоход дахин хэлэхэд 173 тэрбум төгрөг шаардлагатай. Энэ нь цалинг 3-14 хувиар нэмэгдүүлэх тооцоолол юм. Хэдийгээр нөгөө хувилбараасаа бага нэмэгдэж байгаа сонсогдож магадгүй ч энэ нь босго цалин л юм гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Энэ тохиолдолд эмнэлгийн удирдлагууд цалинг өсгөх гэхээр хязгаарлаад байгаа эрх зүйн зохицуулалт засагдана гэсэн үг юм. Тэгэхээр нөгөө л яриад байгаа хэн хөдөлмөрлөнө тэр илүү цалин авах эрх зүйн зохицуулалт нээгдэнэ. Харин бүгдийг ижилхэн 20 хувь нэмэгдүүлэхэд 145 тэрбум шаардлагатай. Гэхдээ аль ч тохиолдолд гүйцэтгэлийн санхүүжилтийн тогтолцоонд шилжсэн манай салбарын хувьд оношийн бүлгээр олгогдож байгаа өртгийн жинд цалингийн нэмэгдлийг тусгах гээд хэд хэдэн ажлуудыг хийгээд ажиллаж байна да. Тэгэхээр төсвийн тухай хууль, төрийн албаны тухай хууль батлагдвал бид дараа дараагийн ажлаа хийгээд явнаа л гэсэн үг.
Хятад улс: КОЙН-ы зах зээлийг албан ёсоор хориглов
Хятадын Хөгжил ба өөрчлөлтийн улсын хорооноос биткойн гэх мэт бүх төрлийн криптовалют олборлох буюу майнинг хийхийг нэг даруй татах болгох ёстой салбарын тоонд оруулсан гэдгийг Хонконгийн “ “South China Morning Post” сонин мэдээлсэн байна.
Койны майнингийг хориглох нь Хятадын санхүүгийн системд тулгараад байгаа хэт эрсдэлийг арилгахад чиглэсэн алхам гэж Хөгжил ба өөрчлөлтийн улсын хорооноос тайлбарлажээ. Ингэснээр майнинг нь хууль бус бизнесийн салбар ангиллаас нэн даруй татан буулгах ёстой гэсэн ангилал руу шилжиж байгаа юм байна. Гэхдээ хороо нь нэн даруй татан буулгах ёстой салбаруудын жагсаалтад өөрчлөлт оруулах хүсэлтийг арваннэгдүгээр сарын 21-н хүртэл хүлээж авна гэж.
Үүний өмнө Хятад нь төрөл бүрийн койнууд, крипто валютыг хориглох хэд хэдэн алхам хийгээд байсан юм. Жишээлбэл, 2021 оны тавдугаар сард Хятадын эрх баригчид крипто валютыг найдваргүй, баталгаагүй санхүүгийн хэрэгсэл гэж тодорхойлсон. Улмаар санхүүгийн бүх байгууллагуудыг криптовалютаар гүйлгээ хийхийг хориглосон.
Есдүгээр сард крипто валютын гүйлгээг зүгээр нэг хориотой бус харин хууль бус гэж зарлан гүйлгээ хийвэл хуулийн хариуцлага тооцохоор болгосон. Аравдугаар сард майнгийг хориглож эсвэл хязгаарлаж магадгй салбарын урьдчилсан жагсаалтад оруулаад байсан юм. Тиймээс ингэж нэг мөр хууль бус болгон хориглож байгаа нь хэдийн хүлээгдэж байсан алхам болов.
Түүнчлэн манай урд хөршид майнингтэй хамтаар нэг удаагийн хуванцар аяга, таваг, цэвэрлэгээний хөвөнтэй савх, дархан цаазат газар болон жуулчлалын бүс, ундны усны эх ундаргатай хамгаалалтай бүст нүүрс олборлохыг хоригложээ.
Тиймээс манайд цайны газар, зоогийн газруудын хүргэлтэд ашигладаг хуванцар нэг удаагийн аяга таваг үнэд орох бололтой.
